Unioni i Shqiptar në Kroaci, z. Esat Collaku, kryetar, zhvilloj disa aktivitete në nderë të Pavarësisë së Republikës së Kosovës.
Në Zagreb, në kuadër të manifestimeve kulturore të organizuara për nderë të Festës së Pavarësisë së Kosovës (17–19 shkurt), u promovua Antologjia mbi Gjergj Fishtën, e përgatitur nga dr. Tonin Çobani dhe don Ndue Ballabani.
Kjo antologji paraqet një përzgjedhje përfaqësuese dhe të strukturuar të opusit fishtjan, duke nxjerrë në pah thelbin e veprimit letrar, kulturor dhe atdhetar të autorit në 30 kapituj përmbledhës. Përmes një qasjeje sintetizuese, botimi synon të ofrojë një pasqyrë të gjerë e të sistemuar të mendimit dhe krijimtarisë së Gjergj Fishtës, duke e vendosur atë në kontekstin e traditës letrare dhe identitare shqiptare.
Në mbarim, d. Ndue Ballabani vlerësoi lartë nivelin e përgatitjes për promovimin e kësaj mongrafie.
Vlerat njerëzore dhe identitare në veprën Lahuta e Malësisë të At Gjergj Fishtës
Lahuta e Malësisë (1937) e At Gjergj Fishtës përfaqëson një nga kulmet më të larta të letërsisë shqipe dhe një monument të identitetit kulturor e kombëtar shqiptar. Kjo vepër epiko-lirike, e ndërtuar mbi traditën gojore dhe frymën homerike, nuk është vetëm një rrëfim poetik i ngjarjeve historike, por një kod etik dhe identitar i botës shqiptare, veçanërisht i Malësisë së Veriut. Nëpërmjet vargut të fuqishëm poetik, Fishta artikulon vlerat themelore njerëzore dhe kombëtare që kanë formësuar ndër shekuj ndërgjegjen shqiptare.
Lahuta si simbol identitar
Vetë lahuta, si instrument dhe metaforë poetike, shndërrohet në simbol të kujtesës kolektive dhe të vazhdimësisë historike. Ajo përfaqëson zërin e popullit, dëshminë e pashkruar të historisë dhe rezistencës shqiptare. Në këtë kuptim, Lahuta e Malësisë nuk është thjesht një vepër letrare, por një akt kulturor dhe kombformues, ku fjala poetike merr funksion arkivor dhe edukativ.
Vlerat njerëzore në veprën e Fishtës
Në qendër të veprës qëndrojnë vlera universale njerëzore, të përthithura dhe të artikuluara përmes kodit etik të Malësisë:
Nderi dhe dinjiteti njerëzor paraqiten si vlera supreme, për të cilat individi është i gatshëm të sakrifikojë edhe jetën. Nderi nuk është atribut personal, por vlerë kolektive që përfaqëson familjen, fisin dhe kombin.
Besnikëria dhe fjala e dhënë zënë një vend qendror në universin moral të veprës. Fjala e burrit është ligj, ndërsa thyerja e saj përbën shkatërrim moral.
Trimëria dhe sakrifica nuk glorifikohen si dhunë, por si përgjegjësi morale pë mbrotjen e lirisë, tokës dhe identitetit.
Solidariteti dhe ndjenja e bashkësisë shfaqen si themel i mbijetesës kolektive, ku individi ekziston vetëm në raport me tjetrin dhe me bashkësinë.
Dimensioni identitar dhe kombëtar
Lahuta e Malësisë ndërton një narrativë të qartë identitare, ku shqiptarët paraqiten si popull me histori, kulturë dhe të drejtë legjitime për ekzistencë të lirë. Fishta e koncepton kombin si bashkësi vlerash, jo të thjesht si realitet gjeografik apo politik. Gjuha, zakonet, besimi, kanuni dhe memoria historike përbëjnë shtyllat mbi të cilat ngrihet identiteti shqiptar.
Në këtë konekst, figura e heroit në Lahutë nuk është individualiste, por përfaqësuese: heroi mishëron virtytet e kombit dhe bëhet zëdhënës i fatit kolektiv. Lufta për liri merr kështu dimension etik dhe shpirtëror, duke e tejkaluar interesin personal.
Analizë akademike e “Lahutës së Malësisë” – Gjeneza
Lahuta e Malësisë e At Gjergj Fishtës përbën kulmin e eposit modern shqiptar dhe një ndër veprat themelore të letërsisë kombëtare. Gjenezëa e saj lidhet ngushtë me rrethanat historike, kulturore dhe politike të fund shekullit XIX dhe fillimit të shekullit XX, periudhë vendimtare për formësimin e vetëdijes kombëtare shqiptare.
Vepra buron nga tradita e pasur e këngëve epike gojore të Malësisë së Veriut, të cilat Fishta i përvetëson, i përpunon dhe i ngre në nivelin e një eposi letrar të shkruar. Lahuta, si instrument simbolik, shndërrohet në metaforë të kujtesës historike dhe të zërit kolektiv të kombit shqiptar. Në këtë kuptim, gjeneza e veprës nuk është thjesht individuale, por thellësisht kolektive.
Shtysa themelore e krijimit të Lahutës së Malësisë lidhet me përpjekjet për mbrojtjen e trojeve shqiptare, veçanërisht pas Lidhjes së Prizrenit, si dhe me nevojën për të afirmuar identitetin kulturor dhe historik të shqiptarëve përballë rrezikut të copëtimit dhe asimilimit. Fishta, si klerik, intelektual dhe atdhetar, nuk e sheh shtetin që duhet të krijohet në baza religjioni por në vlerat identitare shumëshekullore.
Në përfundim, gjeneza e Lahutës së Malësisë është rezultati i ndërthurjes së traditës gojore, përvojës historike dhe misionit ideor të autorit, duke e shndërruar veprën në monument letrar të identitetit shqiptar.
Si konkludim, nuk ka shans religjioni pa fundament metafizik edhe pak filozofik, kundër prosperitetit dhe kapitalit!
Shoqëria postkapitaliste i përbin të gjitha.
Don.Viktor Sopi
